Στρατόπεδα πολιτών

Οι αθρόες συλλήψεις των κατοχικών δυνάμεων, σε συνδυασμό με την πολιτική της ομηρίας και τις εκτελέσεις αντιποίνων έφερε διόγκωση του συστήματος εγκλεισμού και του προσέδωσε στρατοπεδική μορφή. Τον Ιούνιο του 1942, συνολικά 8 στρατόπεδα υπό ιταλική διοίκηση -και έμμεση γερμανική εποπτεία- είχαν εξελιχθεί σε κεντρικούς χώρους κράτησης πολιτικών αντιφρονούντων και αντιστασιακών: Ακροναυπλία (στρατόπεδο κομμουνιστών από το 1937), Λάρισα, Κατούνα Ξηρομέρου, Τρίκαλα, Πρέβεζα, Καλάβρυτα, Άμφισσα και Τύρναβος. Στα στρατόπεδα αυτά βρίσκονταν συνολικά 3.255 κρατούμενοι και των δύο φύλων, μεταξύ των οποίων και αρκετοί συγγενείς, μητέρες, σύζυγοι και παιδιά ανταρτών. Χωρίς αμφιβολία, τα δύο μεγαλύτερα στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Ελλάδα ήταν γερμανικά: ο Παύλος Μελάς στην Θεσσαλονίκη που λειτούργησε από το 1941 μετά από ένα σύντομο διάστημα χρήσης του ως στρατοπέδου Βρετανών αιχμαλώτων (Dulag 183) και το Στρατόπεδο Χαϊδαρίου Αττικής που άνοιξε τον Σεπτέμβριο του 1943 και τελούσε αμιγώς υπό τη διοίκηση της SiPo/SD. Τόσο ο Παύλος Μελάς όσο και το Χαϊδάρι δεν βρίσκονταν στο επίπεδο των στρατοπέδων της ναζιστικής Γερμανίας και πληρούσαν μάλλον τα κριτήρια ενός «αστυνομικού στρατοπέδου κράτησης» (Polizeihaftlager) που χρησιμοποιούνταν και ως φυλακή και ως στρατόπεδο ομήρων. Από την άλλη, και στις δύο περιπτώσεις διακρίνουμε γνωρίσματα ενός κλασικού στρατοπέδου συγκέντρωσης κατά το ναζιστικό πρότυπο: ομαδική διαβίωση, στρατιωτικό σύστημα πειθαρχίας, ανάθεση των λειτουργιών του στρατοπέδου στους κρατουμένους και εκτέλεση καταναγκαστικής εργασίας.

ΤΣΙΜΙΣΚΗ 72, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Η οκταώροφη πολυκατοικία στην οδό Τσιμισκή 72 (νυν Τσιμισκή 64) χτίστηκε τη δεκαετία του ’30. Την περίοδο της Κατοχής επιτάχθηκε για να γίνει έδρα της Μονάδας 621 της γερμανικής Μυστικής Στρατιωτικής Αστυνομίας (GFP). Με βάση διάφορες μαρτυρίες και περιγραφές, στον τέταρτο όροφο βρισκόταν ο χώρος ανακρίσεων, ενώ το υπόγειο είχε διαμορφωθεί σε κρατητήρια. Μετά την […]

ΓΚΕΤΟ ΒΑΡΩΝΟΥ ΧΙΡΣ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Το Βαρώνου Χιρς ήταν ένας εβραϊκός συνοικισμός κοντά στον παλιό σιδηροδρομικό σταθμό Θεσσαλονίκης, στο δυτικό άκρο της πόλης. Ο συνοικισμός δημιουργήθηκε μετά την πυρκαγιά του 1890 από τον γερμανοεβραίο φιλάνθρωπο και ακτιβιστή Μωρίς Βαρώνο ντε Χιρς (Baron de Hirsch, 1831-1896) με σκοπό να στεγάσει εβραίους πρόσφυγες από το Κίτσινεβ και Μεγκίλεβ που είχαν εγκαταλείψει τη […]

ΓΥΝΑΙΚΕΙΕΣ ΦΥΛΑΚΕΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΕΙΟΥ, ΑΘΗΝΑ

Θεμελιώθηκε το 1917 ως Εμπειρίκειο Άσυλο Αστέγων Παίδων. Μέχρι το 1925 το Εμπειρίκειο λειτουργούσε υπό την Εποπτεία του Υπουργείου Πρόνοιας. Στη συνέχεια έγινε Αναμορφωτικό Σχολείο Θηλέων και πέρασε στην δικαιοδοσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Την περίοδο της Κατοχής μετατράπηκε σε γυναικείες φυλακές κάτω από ελληνική, ιταλική και γερμανική διοίκηση. Στον πρώτο όροφο του κτιρίου κρατούνταν ποινικές κρατούμενες, […]

ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΤΑΤΟΪΟΥ

Το στρατόπεδο Τατοίου ήταν ένα από τα μεγαλύτερα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας στην περιοχή της Αττικής. Ήταν συνδεμένο με το αεροδρόμιο Τατοίου το οποίο ήταν σε χρήση από την ιταλική αεροπορία (έως το 1943) και από την γερμανική πολεμική αεροπορία από την έναρξη έως και τη λήξη της Κατοχής. Το αεροδρόμιο ήταν από τα παλαιότερα στρατιωτικά […]

ΟΔΟΣ ΜΕΡΛΙΝ, ΑΘΗΝΑ

Τον Οκτώβριο του 1943, η καρδιά της ναζιστικής Κατοχής της Ελλάδας βρισκόταν στην Αθήνα, στο οικοδομικό τετράγωνο Βασιλίσσης Σοφίας-Σέκερη-Μέρλιν-Κανάρη. Εκεί έδρευαν οι ανώτερες διοικήσεις των Ες-Ες. Στο κτίριο της ελληνογαλλικής Σχολής Γεωργίου Μεταξά στην Οδό Βασιλίσσης Σοφίας 11 εγκαταστάθηκε ο Ανώτατος Διοικητής των Ες-Ες και της Αστυνομίας (Höherer SS- und Polizeiführer) Ελλάδας, Βάλτερ Σιμάνα. Στην […]

ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΛΙΑΝΟΚΛΑΔΙΟΥ

Ο σιδηροδρομικός σταθμός Λιανοκλαδίου υπήρξε σημαντικός κόμβος του σιδηροδρομικού άξονα Αθηνών-Θεσσαλονίκης. Την άνοιξη του 1943 ήταν ένα από τα σημεία που εντάχθηκε στα έργα επέκτασης του σιδηροδρομικού δικτύου στα πλαίσια του προγράμματος VIADUKT που είχε αναλάβει να υλοποιήσει η Οργάνωση Todt. Τον Μάιο του 1943 έδρευε στο Λιανοκλάδι μια από τις δέκα διευθύνσεις έργων (Bauleitung) […]