Φυλακές

Την έναρξη του Πολέμου (1940) λειτουργούσαν στην Ελλάδα 68 σωφρονιστικά καταστήματα με την εξής οργανωτική διάρθρωση: 10 εγκληματικές φυλακές, 48 επανορθωτικές, 6 αγροτικές, 1 κεντρική γυναικών, 1 κινητή φυλακή, 2 φυλακές-σχολές ανηλίκων και 1 φυλακή-σανατόριο. Από την ίδρυση του ελληνικού κράτους, οι ελληνικές φυλακές παρουσίαζαν σταθερά μεγάλες ελλείψεις σε οργάνωση και υποδομές, προβλήματα που επηρέαζαν διαχρονικά το σωφρονιστικό έργο, ενώ είναι χαρακτηριστικό πως οι περισσότερες φυλακές ήταν παλαιά κάστρα, νοσοκομεία, ορφανοτροφεία κ.ά. Οι δομές εγκλεισμού ήταν από κάθε άποψη ανεπαρκείς. Οι ελληνικές φυλακές δεν διέθεταν τμήμα απομόνωσης, λόγω του μόνιμου συνωστισμού που ανάγκαζε τις διευθύνσεις να αξιοποιούν κάθε διαθέσιμο χώρο.
Σύμφωνα με στοιχεία του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, τουλάχιστον 18 προπολεμικές φυλακές της χώρας χρησιμοποιήθηκαν από τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής για τον εγκλεισμό συλληφθέντων πολιτών και αντιστασιακών. Οι σημαντικότερες από αυτές βρίσκονταν στην περιοχή της πρωτεύουσας (Αθήνα-Πειραιάς), την Θεσσαλονίκη και την Κρήτη που διατήρησε την στρατηγική της σημασίας ως το τέλος της Κατοχής. Από άποψη αριθμού εγκλείστων, οι μεγαλύτερες φυλακές ήταν οι φυλακές Αβέρωφ, Συγγρού, Καλλιθέας, Αίγινας, Επταπυργίου, Αγιάς Χανίων και Τρίπολης. Όλες σχεδόν οι επανορθωτικές και εγκληματικές φυλακές της χώρας διέθεταν πτέρυγες γερμανοκρατούμενων με ξεχωριστή γερμανική διοίκηση, εκτός από τις Φυλακές Αγιάς Χανίων που λειτούργησαν από την αρχή υπό γερμανική διοίκηση. Λόγω των πιεστικών αναγκών στέγασης των χιλιάδων συλληφθέντων που παραπέμπονταν ως όμηροι από τις αρχές Κατοχής, νέες φυλακές δημιουργήθηκαν, όπως οι Φυλακές Αμαλιάδας το 1943 και το Παράρτημα των Φυλακών Συγγρού στην περιοχή του Αγίου Σώστη (βλ. παρακάτω). Οι πιο εμβληματικές σε σημασία ήταν οι διάφορες φυλακές-κολαστήρια της Βέρμαχτ, των γερμανικών αστυνομικών υπηρεσιών (GFP, SiPo/SD) και των συνεργαζόμενων δοσιλογικών δυνάμεων που εξελίχθηκαν σε φυλακές-στρατόπεδα, η Κλινική Βαγιανού στην Θεσσαλονίκη, η Βίλα Λυμπερόπουλου στην Πάτρα, η Ζωσιμαία Σχολή Ιωαννίνων, καθώς και το σύνολο των κρατητηρίων στις έδρες των αντίστοιχων διοικήσεων και τα φρουραρχεία στις μεγάλες πόλεις.

ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΔΟΜΟΚΟΥ

Το στρατόπεδο Δομοκού βρισκόταν στην θέση «Πετρομαγούλα», έναν ασβεστολιθικό λόφο ανατολικά του σιδηροδρομικού σταθμού Δομοκού, όπου από την προπολεμική περίοδο λειτουργούσε λατομείο-σκυρωρυχείο των ΣΕΚ από το οποίο εξορύσσονταν πέτρες, χαλίκια και κυρίως σκύρα για το στρώσιμο των σιδηροδρομικών γραμμών. Tην περίοδο της Κατοχής, η εκμετάλλευση του λατομείου από τις γερμανικές δυνάμεις που είχε ξεκινήσει από […]

ΦΥΛΑΚΕΣ ΑΙΓΙΝΑΣ

Οι Φυλακές Αίγινας ήταν από τα παλαιότερα σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας. Το κτίριο ιδρύθηκε κατά τη διάρκεια της Καποδιστριακής περιόδου, το 1828, ως ορφανοτροφείο που θα στέγαζε ορφανά παιδιά της Επανάστασης, ενώ στέγασε και διάφορες τεχνικές σχολές, καθώς και τμήμα του Εθνικού Τυπογραφείου. Το κτίριο, έκτασης περίπου 20 στρεμμάτων, άλλαξε χρήσεις κατά τη διάρκεια του […]

ΟΔΟΣ ΒΟΥΛΙΑΓΜΕΝΗΣ (ΠΑΡΑΠΗΓΜΑΤΑ)

Οι Φυλακές της Οδού Βουλιαγμένης ή «Παραπήγματα» βρίσκονταν στον σημερινό λόφο Λαμπράκη στη συνοικία Κυνοσάργους (Νέος Κόσμος) μεταξύ της λεωφόρου Βουλιαγμένης και των οδών Ζεύξιδος και Πυθέου (πρώην Χερσικράτους). Πριν τον Πόλεμο το κτίριο ήταν πυριτιδαποθήκη του ελληνικού στρατού και κατά την περίοδο της γερμανικής Κατοχής μετατράπηκε σε χώρο εγκλεισμού για αντιστασιακούς και ύποπτους πολίτες, […]

ΕΜΠΕΙΡΙΚΕΙΟ ΑΣΥΛΟ

Τριώροφο νεοκλασικό κτήριο. Θεμελιώθηκε το 1917 ως Εμπειρίκειο Άσυλο Αστέγων Παίδων. Μέχρι το 1925 το Εμπειρίκειο λειτουργούσε υπό την Εποπτεία του Υπουργείου Πρόνοιας. Στη συνέχεια έγινε Αναμορφωτικό Σχολείο Θηλέων και πέρασε στην δικαιοδοσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Την περίοδο της Κατοχής μετατράπηκε σε γυναικείες φυλακές κάτω από ελληνική, ιταλική και γερμανική διοίκηση. Στον πρώτο όροφο του κτιρίου […]

ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΑΚΡΟΝΑΥΠΛΙΑΣ

Η Ακροναυπλία ή Ιτς Καλέ είναι βραχώδης βραχονησίδα μήκους περίπου 900 μέτρων και πλάτους περίπου 400 μέτρων, που βρίσκεται στην είσοδο του μυχού του αργολικού κόλπου. Από την αρχαιότητα και κατά τη διάρκεια των ρωμαϊκών, βυζαντινών, ενετικών και οθωμανικών χρόνων αποτελούσε την οχυρωμένη ακρόπολη του Ναυπλίου. Από τη δεκαετία του 1830 χρησιμοποιήθηκε ως χώρος στρατιωτικών […]

ΦΥΛΑΚΕΣ ΣΥΓΓΡΟΥ

Οι Φυλακές Συγγρού εγκαινιάστηκαν το 1887 στην περιοχή Χαμοστέρνας, μεταξύ των σημερινών δήμων Πετραλώνων και Καλλιθέας. Η ανέγερσή τους έγινε με δωρεά του εμπόρου, τραπεζίτη και ευεργέτη Ανδρέα Συγγρού από τον οποίον πήραν το όνομά τους, στα πλαίσια της πολιτικής αναδιοργάνωσης του σωφρονιστικού συστήματος της χώρας από τον τότε πρωθυπουργό Χαρίλαο Τρικούπη. Οι Φυλακές Συγγρού […]