Οι Φυλακές της Οδού Βουλιαγμένης ή «Παραπήγματα» βρίσκονταν στον σημερινό λόφο Λαμπράκη στη συνοικία Κυνοσάργους (Νέος Κόσμος) μεταξύ της λεωφόρου Βουλιαγμένης και των οδών Ζεύξιδος και Πυθέου (πρώην Χερσικράτους). Πριν τον Πόλεμο το κτίριο ήταν πυριτιδαποθήκη του ελληνικού στρατού και κατά την περίοδο της γερμανικής Κατοχής μετατράπηκε σε χώρο εγκλεισμού για αντιστασιακούς και ύποπτους πολίτες, ως επί το πλείστον άνδρες. Δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς έγινε η μετατροπή, το πιθανότερο είναι μετά τον Οκτώβριο του 1943. Στην Οδό Βουλιαγμένης στέλνονταν κρατούμενοι που είχαν συλληφθεί τόσο κατά τη διάρκεια μπλόκων από τις γερμανικές αρχές ασφαλείας (SiPo/SD) όσο και καταδικασθέντες από στρατοδικεία, συνήθως με μεταγωγή από τις κεντρικές στρατιωτικές φυλακές της Βέρμαχτ στην Αθήνα (Αβέρωφ).
Αν και δεν διαθέτουμε αρκετές πληροφορίες, η κατάσταση του κτιρίου ήταν ιδιαίτερα άσχημη και μαρτυρά πως δεν προοριζόταν για μακρά κράτηση. Ο Θεοδόσης Καραγεωργάκης από το Τυμπάκι Ηρακλείου οδηγήθηκε στις Φυλακές Αγιάς και στα μέσα Ιανουαρίου 1944 παραπέμφθηκε στα Παραπήγματα με μεταγωγή από τις φυλακές Αβέρωφ: «Τα παραπήγματα ήταν άλλοτε πυριτιδαποθήκες του Ελληνικού στρατού. Όλα τα ντουβάρια παλιά. Οι πόρτες χαλασμένες. Το ταβάνι το αποτελούσαν κάτι παμπάλαια και μισοφαγωμένα σανίδια, γεμάτα κορέους, που με τις επιθέσεις τους δεν μας άφηναν να κλείσουμε μάτι όλη τη νύχτα. Η τροφή μας η ίδια όπως και στο Αβέρωφ. Πλιγούρι, φακές χωρίς λάδι. Το μόνο που μας απαγόρευαν αυστηρά ήταν ο ήλιος και το τσιγάρο […] Πόσα χρυσά δαχτυλίδια πουλήθηκαν για είκοσι ή τριάντα το πολύ τσιγάρα, στους φύλακες των φυλακών, Γερμανούς και Έλληνες;».[1]
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι Φυλακές της Οδού Βουλιαγμένης λειτουργούσαν κυρίως ως προθάλαμος για τον εκτοπισμό στη ναζιστική Γερμανία. Από τον Μάρτιο έως τον Αύγουστο του 1944, συνολικά 282 άνδρες κρατούμενοι εκτοπίστηκαν από εκεί στις Φυλακές Βραδεμβούργου (Zuchthaus Brandenburg-Görden) σε τέσσερις αποστολές.[2] Από αυτούς η πλειονότητα ήταν κατάδικοι από ιταλικά και γερμανικά στρατοδικεία, ορισμένοι ήδη από το 1942, οι 39 είχαν πιαστεί σε μπλόκο στο Παγκράτι στις 28 Αυγούστου 1944.[3]
Την περίοδο του Εμφυλίου το κτίριο των «Παραπηγμάτων» στέγασε για ένα διάστημα τις Στρατιωτικές Φυλακές Αθηνών (ΣΦΑ), προτού αυτές μεταφερθούν στο νησί της Μακρονήσου.[4] Συνέχισαν να λειτουργούν ως φυλακές, αρχικά δικαστικές φυλακές και στη συνέχεια ανηλίκων. Το 1951 οικοδομήθηκε δίπλα στις φυλακές το 6ο Γυμνάσιο Αρρένων Αθηνών, σήμερα 6ο Γυμνάσιο και Λύκειο Αθηνών. Οι φυλακές κατεδαφίστηκαν τη δεκαετία του ’70, στη θέση τους υπάρχει πάρκο και χώρος αναψυχής.
[1] Θεοδόσης Καραγεωργάκης, Μαουτχάουζεν. Μια πάλη με το θάνατο, χ.χ., σ. 17.
[2] “Zugänge am 20. Juni 1944 von Athen”, 1.2.2.1/12116672/ITS Digital Archive, Arolsen Archives
[3] Alexios Ntetorakis-Exarchou, Greek forced labourers in Nazi Germany: The Greek prisoners of Brandenburg-Görden, διπλωματική εργασία, Humboldt Universität zu Berlin/University College Dublin, 2019.
[4] Ψηφιακό Μουσείο Μακρονήσου, Κρατούμενοι στις Στρατιωτικές Φυλακές Αθηνών (Οδός Βουλιαγμένης) https://www.makronissos.org/fotografia/kratoumeni-stis-stratiotikes-filakes-athinon-odos-vouliagmenis/ (τελευταία είσοδος: 8/11/2025).
