Το στρατόπεδο Τατοίου ήταν ένα από τα μεγαλύτερα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας στην περιοχή της Αττικής. Ήταν συνδεμένο με το αεροδρόμιο Τατοίου το οποίο ήταν σε χρήση από την  ιταλική αεροπορία (έως το 1943) και από την γερμανική πολεμική αεροπορία από την έναρξη έως και τη λήξη της Κατοχής. Το αεροδρόμιο ήταν από τα παλαιότερα στρατιωτικά αεροδρόμια της χώρας. Ξεκίνησε να λειτουργεί το 1918, ενώ κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου 1940/41 χρησιμοποιήθηκε και από την RAF.

Οι γερμανικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν εκτενώς το Τατόι και επέκτειναν τον χώρο του. Οι διαστάσεις του ήταν περίπου 1830 x 640 μέτρα και διέθετε ασφαλτοστρωμένο διάδρομο μήκους 915 μέτρων. Στην περιοχή υπήρχαν επίσης υπόγειες δεξαμενές καυσίμων, αποθήκες βομβών και χώροι αποθήκευσης, όπως επίσης διάφορα συνεργεία, σταθμοί αυτοκινήτων και πυροσβεστικός σταθμός. Υπήρχαν 3 περιοχές διασποράς (δυτικά, βόρεια και ανατολικά), με συνολικά 36 ανοιχτά καταφύγια αεροσκαφών και 3 ακόμη υπό κατασκευή τον Ιούνιο του 1943. Από το Τατόι σε όλο τον χώρο της ανατολικής Μεσογείου επιχειρούσαν πολλές μονάδες βομβαρδιστικών, καταδιωκτικών αλλά κυρίως μεταφορικών αεροσκαφών της Luftwaffe. Τον Νοέμβριο του 1942 συγκροτήθηκε με βάση το Τατόι η 1^η Διοίκηση Αεροπορικών Μεταφορών ΝΑ Ευρώπης (Lufttransportführer I Südost) ως προσωρινή τακτική διοίκηση από μονάδες της 2^ης Πολεμικής Πτέρυγας Ειδικής Χρήσης (Kampfgeschwader zur besonderen Verwendung / KG z.b.V. 2), με αποστολή τον ανεφοδιασμό των δυνάμεων του Ρόμμελ στο μέτωπο της βόρειας Αφρικής. Από τον Μάιο του 1941 έως την εκκένωσή του τον Οκτώβριο του 1944, η γερμανική βάση στο Τατόι δέχθηκε συνολικά 12 αεροπορικές επιθέσεις.[1]   

Όπως προκύπτει από έγγραφα της εποχής, την περίοδο 1942-1944 βρίσκονταν στο Τατόι περίπου 200 έως 300 πολιτικοί κρατούμενοι των γερμανικών αρχών.[2] Τουλάχιστον ένας αριθμός από αυτούς, αν όχι το σύνολο, απασχολούνταν σε έργα επέκτασης του αεροδρομίου, κατασκευής εγκαταστάσεων και εκκαθάρισης του χώρου έπειτα από συμμαχικούς βομβαρδισμούς. Αυτού του είδους η καταναγκαστική εργασία ήταν οπωσδήποτε σκληρή και επικίνδυνη. Iσχυρή ένδειξη για αυτό αποτελούν διάφορες διατακτικές του Ερυθρού Σταυρού ο οποίος εφοδίαζε τακτικά το στρατόπεδο με φαρμακευτικό υλικό από την αποθήκη του ΔΕΣ, επιδέσμους, αντεμπρίνες, δισκία ασβεστίου, ενέσεις καμφοράς, τονωτικά φάρμακα για κρατουμένους που έπασχαν από ασθένειες ή εξάντληση, αλλά και είδη πρώτων βοηθειών «εις τραυματίας αεροπορικών επιδρομών», πχ γάζες, ενέσεις, αντιτετανικούς ορούς.[3] Το στρατόπεδο θα πρέπει να ήταν αρκετά οργανωμένο, όπως προκύπτει από το γεγονός ότι υπήρχε Έλληνας γιατρός. Ο αριθμός των θυμάτων παραμένει άγνωστος. Από μια αποδελτίωση των αιτήσεων αποζημίωσης των αρχών της δεκαετίας του ’60 προκύπτουν τουλάχιστον έξι θάνατοι κρατουμένων στο ΣΣ Τατοίου: δύο από εκτέλεση, δύο από κακουχίες και στερήσεις και ένας από τυχαίο γεγονός (εκπυρσοκρότηση όπλου). Σε μια από αυτές διαβάζουμε ότι το θύμα «εργαζόμενος κατόπιν επιστρατεύσεως εις το εν Τατοιω αεροδρόμιον εξηναγκάζετο να μετακινήται καθημερινώς και συνεπεία της εξαντλητικής εργασίας του, των κακουχιών και των στερήσεων προσεβλήθη εκ φυματιώσεως και συνεπεία της ανωτέρω την 28/3/1944 απεβίωσεν».[4]

[1] Henry L. deZeng IV, Luftwaffe Airfields 1935-45. Greece, Crete and the Dodecanese, 2015, σ. 19-20.

[2] Αρχείο Υπηρεσίας Αναζητήσεων ΕΕΣ, ΤΒ Ν. 15, Λ. Ζαρίφη προς ΕΕΣ/Επιτροπήν Διανομής Φαρμάκων, αρ. 13737, Αθήναι, 6.8.1942. Στο ίδιο, Ζαρίφη προς Υπηρεσία Διανομής Φαρμάκων ΔΕΣ, 13791, Αθήναι, 9.12.1943.

[3] Αρχείο Υπηρεσίας Αναζητήσεων ΕΕΣ, ΤΒ Ν. 15, Λ. Ζαρίφη προς Επιτροπήν Διανομής Φαρμάκων ΔΕΣ αρ. 13154, Αθήναι, 11.10.1943.

[4] ΓΑΚ, Ναζιστικές Αποφάσεις, αρ. 3373/1963.