Ο σιδηροδρομικός σταθμός Λιανοκλαδίου υπήρξε σημαντικός κόμβος του σιδηροδρομικού άξονα Αθηνών-Θεσσαλονίκης. Την άνοιξη του 1943 ήταν ένα από τα σημεία που εντάχθηκε στα έργα επέκτασης του σιδηροδρομικού δικτύου στα πλαίσια του προγράμματος VIADUKT που είχε αναλάβει να υλοποιήσει η Οργάνωση Todt. Τον Μάιο του 1943 έδρευε στο Λιανοκλάδι μια από τις δέκα διευθύνσεις έργων (Bauleitung) που διέθετε η OT στην Ελλάδα, με το ίδιο όνομα («Lianokladi»).[1] Χιλιάδες εργάτες εργάστηκαν για τη βελτίωση της γραμμολογίας του σταθμού, σε σχετικές εργασίες σε κοντινά σημεία του δικτύου και την κατασκευή οχυρωματικών της Βέρμαχτ. Για το στρατόπεδο του Λιανοκλαδίου δεν διαθέτουμε παρά ελάχιστες πληροφορίες.  Σύμφωνα με μια μαρτυρία βρισκόταν σε κοντινή απόσταση από τον σιδηροδρομικό σταθμό, προς την πλευρά του ποταμού Σπερχειού, από τις όχθες του οποίου γίνονταν συχνά αμμοληψίες για τα διάφορα έργα.Σύμφωνα με άλληπηγή είχε έκταση περίπου 800 τετραγωνικών μέτρων καιήταν περιφραγμένο με συρματόπλεγμα. Όπως και στα άλλα στρατόπεδα έτσι και εδώ ο χώρος διαμονής των εργατών ήταν ένα μεγάλο ξύλινο οίκημα σχεδιασμού του Todt, με τέσσερις ισομεγέθεις χώρους χωρίς κρεβάτια ή άχυρο, αναγκάζοντας τους διαμένοντες να κοιμούνται στο βρώμικο πάτωμα. Δύο ακόμη μικρές παράγκες – αποθήκες, χρησίμευαν η μία ως κουζίνα και η άλλη ως αποθήκη εργαλείων και ξύλων για την κουζίνα. Δέκα μέτρα περίπου από το στρατόπεδο υπήρχε μία παράγκα και μία αποθήκη, όπου είχαν εγκατασταθεί τα μέλη του Τοντ που εκτελούσαν τις εξειδικευμένες εργασίες.  

Όπως σε όλα τα εργοτάξια της Todt, οι συνθήκες ήταν εξαιρετικά δύσκολες. Στα τέλη Μαρτίου και Απριλίου του 1943 στάλθηκαν στο στρατόπεδο Λιανοκλαδίου για καταναγκαστικά έργα στον σιδηρόδρομο 500 Θεσσαλονικείς εβραίοι. Ένας από τους επιζώντες αναφέρει πως οι συνθήκες διαβίωσης ήταν καλύτερες από τα άλλα δύο εργοτάξια στην Στερεά Ελλάδα  (Θήβα, Καρυά), αν και είχαν φτάσει στο σημείο να τρώνε ακόμα και χελώνες που τις έβραζαν σε τενεκέδες αφού πρώτα έσπαγαν το καβούκι τους.[2] Οι εβραίοι αντικαταστάθηκαν από 400 Γιουγκοσλάβους αιχμάλωτους πολέμου που μεταφέρθηκαν επίσης από τη Θεσσαλονίκη, όταν δε αντίκρυσαν τους εβραίους τους παρομοίασαν με ζωντανούς σκελετούς.[3] Τον Αύγουστο του 1943 υπήρχαν στο Λιανοκλάδι 290 Σέρβοι και 153 Έλληνες πολιτικοί κρατούμενοι που οι Γερμανοί είχαν μεταφέρει από τις φυλακές Αβέρωφ και Συγγρού. Σε σχετικά έγγραφα διαβάζουμε πως η «κατάστασις [των Σέρβων] είναι λίαν τραγική», ενώ για τους Έλληνες πως «η κατάστασις των ανθρώπων αυτών είναι οικτρά από πάσης αποψεως, είναι πάντες γυμνοί και ανυπόδητοι και στερούνται των πάντων».[4]

Σύμφωνα με μαρτυρίες και βιβλιογραφικές πηγές, οι καταναγκαστικοί εργάτες στο Λιανοκλάδι στέλνονταν κατά ομάδες για δουλειά και σε διάφορα γειτονικά εργοτάξια. Γνωρίζουμε ότι 160 εβραίοι στάλθηκαν από εκεί για να εργαστούν στην επισκευή της ανατιναγμένης γέφυρας του Ασωπού.[5] Μέχρι την αποκατάσταση της 200 Έλληνες (χριστιανοί και εβραίοι) και 150 Γιουγκοσλάβοι αιχμάλωτοι δούλεψαν σε συνεχείς φορτοεκφορτώσεις των τραίνων εκατέρωθεν της γέφυρας, κυρίως στον σιδηροδρομικό σταθμό Γραβιάς[6] και στην Αγία Μαρίνα, όπου περίπου 120 Γιουγκοσλάβοι κρατούμενοι φόρτωναν κάθε είδους υλικά από τα τραίνα στα πλοία και αντίστροφα. Στις αρχές Σεπτεμβρίου 1943 το στρατόπεδο του Λιανοκλαδίου έκλεισε και όλοι οι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο Δομοκού.

[1] Klaus Böhm, Die Organisation Todt im Einsatz 1939-1945 dargestellt nach Kriegsschauplätzen auf Grund der Feldpostnummern (Quellen zur Geschichte der Organisation Todt, hrsg. Hedwig Singer), Band 3, Biblio Verlag: Osnabrück 1987, σ. 637.

[2] Μαρτυρία Αλμπέρτο Σαούλ. Παρατίθεται στο: Έρικα Κούνιο-Αμαρίλιο, Αλμπέρτος Ναρ (επιμ.), Προφορικές μαρτυρίες εβραίων της Θεσσαλονίκης για το Ολοκαύτωμα, επιμέλεια-επίμετρο Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, Ευρασία, Αθήνα 2015, σ. 393-399.

[3] Βικτώρια Μπίχτα, Σέρβοι κρατούμενοι στη γερμανοκρατούμενη Θεσσαλονίκη 1941-1944, αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη 2021, σ.114-116.

[4] Α/ΔΑΕΣΣ, ΤΒ Ν. 16, Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός, Επιτροπή Περιθάλψεως Αναπήρων, Τμήμα Λαμίας προς τον Ελληνικόν Ερυθρόν Σταυρόν, Λαμία 18 Αυγούστου 1943 και στο ίδιο, Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός, Επιτροπή Περιθάλψεως Αναπήρων, Τμήμα Λαμίας προς τον Ελληνικόν Ερυθρόν Σταυρόν, αρ. πρωτ. 83, Λαμία, 26 Αυγούστου 1943

[5] NARA,  T311-R332, fr. 6289856, Geheime Kommandosache. Berichte über die Reise im Bereich Ob. Südost, vom 26.6-9.7.43. Oberstleutnant d.G. Boehncke.  OKW.WFSt/Op. H. Nr. 003403/43/g.Kdos/ F.H.Qu. 13 Juli 1943. Επίσης, BArch, RH47/331 Asopos Brücke Technische Bericht, σ.9.

[6] NARA, T311- R 173, fr.001161,Oberkommando des Heeres.Heeresgruppe  E.  Ο.Qu – Ausenstelle Athen der Heeresgruppe E. Br. B. Nr. 2882/ 9.11.43.