Οι Φυλακές Λαμίας οικοδομήθηκαν το 1915 σε ιδιόκτητο οικόπεδο το οποίο ενοικιάστηκε από το κράτος. Περιλάμβαναν ανδρικό και γυναικείο τμήμα. Το μεν ανδρικό βρισκόταν στο τετράγωνο των σημερινών οδών Καποδιστρίου-Αλαμάνας-Διάκου-Παπακυριαζή, το γυναικείο βρισκόταν νοτιότερα και περικλειόταν από τις οδούς Ξάνθου-Παπακυριαζή-Τσακάλωφ-Αλαμάνας. Το ανδρικό τμήμα είχε δυναμικότητα 100 ατόμων. Οι πληροφορίες για την προπολεμική περίοδο είναι λίγες, οπωσδήποτε όμως οι φυλακές δεν ανταποκρίνονταν στα πρότυπα λειτουργίας τους. Ο τοπικός Τύπος στις αρχές της δεκαετίας του ’30 σημείωνε πως «το οίκημα το οποίον στεγάζει σήμερον τους φυλακισμένους αποτελεί στίγμα διά τον πολιτισμόν μας». Την περίοδο 1933-1935, διάφορες προτάσεις μεταστέγασης των φυλακών στο Κάστρο της Λαμίας ή στο εγκαταλειμμένο «Ελασσώνειον» Νοσοκομείο δεν υλοποιήθηκαν. [1]
Την περίοδο της Κατοχής και παρά τις ζημιές από τους γερμανικούς βομβαρδισμούς, οι φυλακές συνέχισαν τη λειτουργία τους. Στις 30 Σεπτεμβρίου 1941 καταγράφονται 121 κρατούμενοι, στο σύνολό τους για ποινικές υποθέσεις.[2] Έως το 1943 το κτίριο των ανδρικών φυλακών χρησιμοποιήθηκε και από τις ιταλικές κατοχικές δυνάμεις οι οποίες είχαν τον στρατιωτικό έλεγχο όλης της Στερεάς Ελλάδας. Σε αναφορά του Υπουργείου Δικαιοσύνης προς τις ιταλικές δυνάμεις τον Μάρτιο του 1943, σημειώνεται πως το κτίριο «από απόψεως χωρητικότητος είναι καλόν. Ο αερισμός του επαρκής. Χωρητικότης διά 100 κρατουμένους. Κρατούνται ήδη 161. Κατά τας πληροφορίας του Υπουργείου οι κρατούμενοι διαβιούσιν ανεκτώς, εν σχέσει προς την κατάστασιν των άλλων φυλακών. Διά τας υγειονομικάς δαπάνας και τας τοιαύτας καθαριότητος διετέθησαν υπό του Υπουργείου ανεξαρτήτως των τακτικών πιστώσεων και 500.000 δρχ. Όσον αφορά την τροφήν, ο ΕΣ αποστέλλει τακτικώς τρόφιμα […] Εγένετο εντολή προς την διεύθυνσιν της φυλακής να αναφέρει ημίν διατί η τροφή των κρατουμένων είναι ελλιπής».[3] Στις φυλακές κρατήθηκαν από τους Ιταλούς αντιστασιακοί αλλά και πολίτες που δολοφονούνταν σε επιχειρήσεις αντιποίνων, με πιο γνωστή περίπτωση αυτή της εκτέλεσης 14 ομήρων στις 10 Δεκεμβρίου 1942, σε αντίποινα για την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου.[4]
Από τον Οκτώβριο του 1943 οι φυλακές χρησιμοποιήθηκαν από τις γερμανικές δυνάμεις για τον εγκλεισμό αντιστασιακών και πολιτών που είχαν αντικατοχική δράση. Από τα μέσα Νοεμβρίου 1943 η Λαμία διέθετε παράρτημα της SiPo/SD και ήταν μαζί με την Αθήνα και τη Λάρισα έδρα κλιμακίου του Διοικητή της Αστυνομίας Τάξης (BdO).[5] Κρατούμενοι των φυλακών εκτελέστηκαν ομαδικά σε τουλάχιστον δύο περιπτώσεις: 2 Απριλίου 1944 στη Λαμία (50 άτομα) και 25 Απριλίου 1944 στη θέση «Καρακόλιθος» Βοιωτίας (37 σε σύνολο 134 ή 136 εκτελεσθέντων). Στις 29 Ιουλίου 1944 υπήρχαν 120 πολιτικοί κρατούμενοι, όλοι χαρακτηρισμένοι ως «γερμανοκρατούμενοι».[6]
Την περίοδο του Εμφυλίου 1946-1949 οι Φυλακές Λαμίας έγιναν ένα από τα κεντρικά δεσμωτήρια της χώρας για πολιτικούς κρατουμένους, κομμουνιστές, αιχμαλώτους αντάρτες και πολίτες που διώκονταν για τα πολιτικά τους φρονήματα. Συνολικά 435 κρατούμενοι των φυλακών εκτελέστηκαν με αποφάσεις του Έκτακτου Στρατοδικείου Λαμίας [ΠΗΓΗ;]. Οι μελλοθάνατοι άνδρες κρατούνταν σε ξεχωριστό οίκημα απέναντι από τις κυρίως φυλακές, στην οδό Όθωνος. Οι Φυλακές καταργήθηκαν το 1969. Σήμερα στη θέση του κτιρίου (Καποδιστρίου 36) υπάρχει παράρτημα των Ελληνικών Ταχυδρομείων (ΕΛΤΑ) και χώρος στάθμευσης αυτοκινήτων. Στη θέση του κτιρίου των μελλοθανάτων της περιόδου του Εμφυλίου υπάρχει σήμερα το 10ο Δημοτικό Σχολείο Λαμίας.
[1] «Οι φυλακές της Λαμίας», 02/11/2018, ιστολόγιο Αμφικτύων, https://amfictyon.blogspot.com/2018/11/blog-post.html (τελευταία είσοδος: 24/11/2025).
[2] ΓΑΚ, Αρχείο Υπ. Δικαιοσύνης, φ. 174α, Πίναξ εμφαίνων τους κρατουμένους εν ταις φυλακαίς του κράτους κατά την 30 Σεπτεμβρίου [1941].
[3] ΓΑΚ, Αρχείο Υπ. Δικαιοσύνης, φ. 176, Ελληνική Πολιτεία/Υπουργείο Δικαιοσύνης/Διεύθυνσις Σωφρονιστικής Διοικήσεως, «Προς την Βασιλικήν Ιταλικήν Αντιπροσωπείαν εν σχέσει προς την κατάστασιν των φυλακών περί ων το διαβιβασθέν εις το Υπουργείον σημείωμα αυτής», Αθήναι, 2.3.1943.
[4] Γιώργος Χανδρινός, «75 Χρόνια Γοργοπόταμος: σιδηροδρομικές πτυχές μιας ιστορικής ανατίναξης», Σιδηροτροχιά τχ. 51 (2017), σ.26.
[5] NARA, T501, roll 255, Militärbefehlshaber Griechenland/Ic, Lagebericht für die Zeit vom 15.11 -30.11.1943, Anlage zu KTB; BArch, R 70 (Griechenland) /1, Begl. Abschrift, Der Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des SD für Griechanland. Αθήνα, 3.11.1944.
[6] Α/ΔΑΕΣΣ, ΤΒ Ν. 16, ΕΕΣ, Επιτροπή Περιθάλψεως Αναπήρων, Τμήμα Λαμίας προς το Γραφείο Αιχμαλώτων ΕΕΣ, Αρ. πρωτ. 167. Λαμία, 29.7.1944.
