Οι Φυλακές Καλλιθέας βρίσκονταν στο σημερινό οικοδομικό τετράγωνο που ορίζεται από την λεωφόρο Ελευθερίου Βενιζέλου (Θησέως) και τις οδούς Σκοπευτηρίου, Πλάτωνος και Φιλαρέτου. Το κτίριο οικοδομήθηκε το 1896 ως Ολυμπιακό Σκοπευτήριο για να φιλοξενήσει τους σκοπευτικούς αγώνες της Ολυμπιάδας που έλαβαν χώρα στην Αθήνα την ίδια χρονιά και χτίστηκε σε σχέδιο του κορυφαίου αρχιτέκτονα Αναστάσιου Μεταξά. Μετά τους Αγώνες και μέχρι το 1925, η χρήση του κτίσματος ως σκοπευτηρίου ήταν σπάνια, ενώ παράλληλα η έκταση που καταλάμβανε περιορίστηκε, ενώ μέρος του συγκροτήματος παραδόθηκε για σχολική χρήση. Από το 1925 έως το 1940 συστεγάστηκαν δύο δημοτικά σχολεία.

Την περίοδο της Κατοχής μετατράπηκαν σε φυλακές υπό την διοίκηση των ιταλικών αρχών (μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1943) και ήταν οι σημαντικότερες φυλακές για κρατουμένους των Ιταλών στην πρωτεύουσα μετά τις φυλακές Αβέρωφ, αντιστασιακούς και πολίτες που συλλαμβάνονταν για συμμετοχή σε αντικατοχικές ενέργειες και αξιωματικούς που θεωρούνταν επικίνδυνοι για τις αρχές Κατοχής. Μια ομαδική μεταγωγή πραγματοποιήθηκε στις 5 Μαρτίου 1943, όταν μεταφέρθηκαν εκεί 41 συλληφθέντες της διαδήλωσης εναντίον της πολιτικής επιστράτευσης. Ένας από αυτούς, ο Γιώργος Τζίνης περιγράφει την είσοδό του στον θάλαμο: «Προτού μπω μέσα, έβγαλα τα παπούτσια και τ’ αφησα έξω απ’ την πόρτα. Όλος ο μικρός θάλαμος, σ’ όλο το μήκος και το φάρδος του, είταν στρωμένος με κουρελούδες και χωριάτικες, πολύχρωμες κουβέρτες. Προχώρησα μέσα πατώντας πάνω στα στρωσίδια με τις κάλτσες. Ένιωσα ασφυξία κι έψαξα με το μάτι να βρω κάποιο παράθυρο να ανασάνω. Το παράθυρο που είδα, είχε χτιστεί με τούβλα. Μόνο ψηλά είχαν αφήσει έναν φεγγίτη κι αυτόν κλειστόν με κάγκελα. Εκείνη τη στιγμή ένιωσα φυλακισμένος».[1] Τον Απρίλιο του 1943, βρίσκονταν στις Φυλακές Καλλιθέας 633 κρατούμενοι, ενώ η πληρότητα υπολογιζόταν σε 450 άτομα.^[2] Δύο μήνες αργότερα, το Υπουργείο Δικαιοσύνης ανεφερε πως οι Φυλακές «έχουσιν υπερπληρωθή κατά τρόπον δημιουργούντα σοβαρωτάτους κινδύνους διά την δημοσίαν υγείαν, χωρίς να ληφθούν υπ’ όψει αι λόγω της ελλείψεως χώρου δυσμενείς συνθήκαι διαβιώσεως των εν αυταίς κρατουμένων».[3]

Συχνά οι κρατούμενοι υποβάλλονταν σε βασανιστήρια από τους Carabinieri και μέλη της ιταλικής αντικατασκοπείας: « Ανέσυραν από τη λησμοσύνη τα μεσαιωνικά βασανιστήρια και τα πλούτισαν με νέες ποικιλίες. Εξόν από το βούρδουλα, τα καυτά αυγά κάτω από τη μασχάλη, το κάψιμο των δακτύλων και το τέντωμα των κορμιών κατά το σύστημα του Προκρούστη, εθεωρούσαν πιο αποτελεσματικό για την ανακάλυψι της αλήθειας το σιδερένιο στεφάνι. Το έσφιγγαν επάνω στο κεφάλι του κρατουμένου και ο πόνος στα μηλίγγια ήταν αβάσταχτος. Το χρησιμοποιούσαν συχνά. Στη φυλακή της Καλλιθέας το χειρίστηκαν στην υπόθεση Μαραθέα με τέτοια λύσσα που είκοσι κρατούμενοι, για ν’ απαλλαγούν από το βάσανο, ομολόγησαν ο καθένας χωριστά ότι έσφαξε το Μαραθέα!».[4]

Μετά την ιταλική συνθηκολόγηση οι φυλακές περιήλθαν στη γερμανική δικαιοδοσία. Μέχρι το τέλος της Κατοχής, ο αριθμός των εγκλείστων κυμαινόταν κατά μέσο όρο από 300 έως 500.[5]  Μετά το 1945 οι Φυλακές Καλλιθέας συνέχισαν να λειτουργούν ως φυλακές πολιτικών κρατουμένων. Το 1951 φυλακίστηκαν εκεί τα μέλη του παράνομου κλιμακίου του ΚΚΕ, Μπελογιάννης, Αργυριάδης, Μπάτσης και Καλούμενος οι οποίοι εκτελέστηκαν τον Μάρτιο του 1952. Οι φυλακές σταμάτησαν την λειτουργία τους το 1965 και το 1966 κατεδαφίστηκαν. Στην θέση τους ανεγέρθηκε σχολικό συγκρότημα το οποίο σήμερα  στεγάζει το 4^ο Γυμνάσιο και Λύκειο και το 10^ο Γυμνάσιο Καλλιθέας (Λεωφόρος Ελ. Βενιζέλου 175).

[1] Γιώργος Τζίνης, Ματωμένα Τετράδια. Καλλιθέα-Αβέρωφ-Χαϊδάρι, Θουκυδίδης, Αθήνα 1980, σ. 33.

[2] Στέλιος-Περικλής Καράβης, Η Ιταλική Κατοχή στην Ελλάδα (1941-1943). Η πολιτική επιβολής και καταστολής από την ΧΙ Στρατιά, αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 2015, σ. 281.

[3] ΓΑΚ, Αρχείο Υπουργείου Δικαιοσύνης, φ. 176, Ελληνική Πολιτεία, Υπουργείο Δικαιοσύνης/ Διεύθυνσις Σωφρονιστικής Διοικήσεως προς Υπ. Δημοσίας Ασφαλείας/ Γενική Διεύθυνση Χωροφυλακής, ΑΠ 41304, 11.6.1943

[4] Κωνσταντίνος Κουκκίδης, Η Δικαιοσύνη τους! Η Αντίσταση 1941-1944 στα ιταλικά και γερμανικά στρατοδικεία, Αθήνα 1946, σ. 66.

[5] Αρχείο Υπηρεσίας Αναζητήσεων ΕΕΣ, ΤΒ Νο 15, Γραφείο Αιχμαλώτων ΕΕΣ προς Επιτροπή Διανομής Φαρμάκων, ΑΠ 13106, Αθήναι, 7.10.1943.