Η περιοχή του Γουδή στα βορειοδυτικά της Αθήνας υπήρξε από τα τέλη του 19ου αιώνα στρατιωτική με πολλά στρατόπεδα του ελληνικού στρατού. Το στρατόπεδο ήταν από τα σημαντικότερα και κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου ως κέντρο εκπαίδευσης.
Το φθινόπωρο του 1943 μεταφέρθηκε στο Γουδή το Τμήμα Ι του Διαμετακομιστικού Στρατοπέδου 135 της Βέρμαχτ (Durchgangslager / Dulag 135) που μέχρι τότε βρισκόταν στη Νέα Κοκκινιά ως στρατόπεδο αιχμαλώτων και προηγούμενα στο Ζάγκρεμπ και στο ανατολικό μέτωπο. Υπαγόταν στην Ομάδα Στρατιών Ε στο Βελιγράδι και είχε αριθμό στρατιωτικού ταχυδρομείου 34670.[1] Αν και αποτελούσε «κλασικό» στρατόπεδο αιχμαλώτων, πέρασαν από εκεί εκατοντάδες Έλληνες πολίτες που είχαν συλληφθεί ως ενεχόμενοι στην Αντίσταση, οι περισσότεροι εκτοπίστηκαν στη Γερμανία. Την ίδια περίοδο στους στρατώνες στο Γουδή εγκαταστάθηκε το 1ο Σύνταγμα Ευζώνων Αθηνών. «Περιτριγυρισμένο από ψηλές μάντρες, υπερυψωμένες σκοπιές, με οπλοπολυβόλα και διπλοσκοπούς στην πύλη, ήταν το κάστρο των ταγματασφαλιτών στην πρωτεύουσα».[2] Στα γερμανικά αρχεία, ως έδρα του 1ου Συντάγματος Ευζώνων τον Απρίλιο του 1944, δύναμης 130 αξιωματικών, 327 υπαξιωματικών και 1.447 οπλιτών, αναφέρεται «Barbara Kaserne», πρόκειται για το στρατόπεδο της Αγίας Βαρβάρας στο ΝΑ άκρο του συγκροτήματος.[3] Από το φθινόπωρο του 1943, παράλληλα σχεδόν με την συγκρότηση των Ταγμάτων Ευζώνων, το στρατόπεδο λειτούργησε και ως χώρος κράτησης αντιστασιακών, μελών των οργανώσεων του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ που συλλαμβάνονταν κυρίως ομαδικά. Σύμφωνα με τις ελάχιστες μαρτυρίες, οι κρατούμενοι τοποθετούνταν σε έναν μεγάλο ομαδικό θάλαμο στο κτίριο που λειτουργούσε ως διοικητήριο. Ο Μιχάλης Βασιλείου που συνελήφθη στις 14 Ιουλίου 1944 στο Μπλόκο στο Γουδή περιγράφει την υποδοχή των συλληφθέντων: «Αφού πέρασαν την πύλη, συνέχισαν μέχρι που τους έφεραν στο κέντρο, περίπου, του στρατοπέδου, σ’ ένα διώροφο πέτρινο κτίριο που ήταν το διοικητήριο. Εκεί τους διέταξαν να κάτσουν κάτω. Λίγο μετά, από το διοικητήριο βγήκε μια ομάδα τσολιάδες με ζωστήρες και αφού ξέκοψαν καμιά τριανταριά, τους ανέβασαν πάνω, με χτυπήματα στο σώμα και στο κεφάλι. Με την ίδια διαδικασία τους ανέβασαν όλους. Στον πάνω όροφο, εκεί που τελείωνε η σκάλα, δεξιά, ήταν μια ξύλινη, δίφυλλη πόρτα. Ο θάλαμος ήταν τεράστιος και ήταν γεμάτος».[4]
Το Γουδή εξελίχθηκε το 1943-1944 σε έναν βασικό κόμβο του συστήματος κράτησης, μεταγωγών, εκτελέσεων αλλά και εκτοπισμών στα γερμανικά στρατόπεδα. Τον Δεκέμβριο του 1943 βρέθηκαν εκεί 188 κάτοικοι της Καλαμάτας οι οποίοι εκτοπίστηκαν στη συνέχεια στο Νταχάου, στις 14 Αυγούστου 1944, όλοι οι κρατούμενοι στο Γουδή μεταφέρθηκαν στο Χαϊδάρι κι από εκεί εκτοπίστηκαν στη ναζιστική Γερμανία.
Το στρατόπεδο του Γουδή φιλοξενούσε το ιππικό του Στρατού. To 1945 συγκροτήθηκε η Σχολή Τεθωρακισμένων για την εκπαίδευση αξιωματικών και οπλιτών, η οποία λειτούργησε μόνο για λίγους μήνες. Το Σεπτέμβριο του 1954 η σχολή επέστρεψε και πάλι στου Γουδή ως Κέντρο Εκπαίδευσης Τεθωρακισμένων (Κ.Ε.ΤΘ.) και λειτούργησε μέχρι τον Ιούλιο του 1975, τη χρονιά που μεταφέρθηκε στον Αυλώνα Αττικής. Το 1977 ψηφίστηκε ο νόμος 732/77 της ελληνικής βουλής, που προέβλεπε την παραχώρηση των 965 στρεμμάτων στους Δήμους Αθηναίων και Ζωγράφου, με σκοπό τη δημιουργία χώρου πρασίνου (άλσους) που σήμερα αποτελεί τον πυρήνα του Μητροπολιτικού Πάρκου στο Γουδή. Το 2001 αποφασίστηκε επίσης η δημιουργία αθλητικών εγκαταστάσεων εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας το 2004 (γήπεδο Badminton). Από το 2004, στα κτίρια των πρώην βασιλικών στάβλων λειτουργεί η Εθνική Γλυπτοθήκη. Στο Γουδή υπάρχουν μέχρι σήμερα εγκαταστάσεις του ελληνικού στρατού, όπως η Ανώτατη Στρατιωτική Διοίκηση Υποστήριξης Στρατού (στρατόπεδο Ζορμπά)τ, Φρουραρχείο Αθηνών (στρατόπεδο Βαρύτη) και η Υπηρεσία Στρατιωτικών Αρχείων, επίσης εδρεύει η Υποδιεύθυνση Αποκατάστασης Τάξης της Ελληνικής Αστυνομίας. To Μητροπολιτικό Πάρκο στο Γουδή αποτελεί σήμερα τον μοναδικό, μεγάλο, ελεύθερο, δημόσιο χώρο στην Αθήνα, ένα ενιαίο αστικό τοπίο στο οποίο κύριο ρόλο παίζουν τα φυσικά χαρακτηριστικά, η ιστορικότητα του χώρου κι η αρχιτεκτονική αξία των κτισμάτων του.
[1] Alexander Kruglov, Durchgangslager 135, in: Encyclopedia of Camps and Ghettos, Vol. IV: Camps and Other Detention Facilities under the German Armed Forces, edited by Geoffrey P. Megargee, Rüdiger Overmans, Wolfgang Vogt, United States Holocaust Memorial Museum, Indiana University Press, Bloomington 2022, p. 86.
[2] Μιχαήλ Α. Βασιλείου, «Αποστολή» στο Μπίμπλις, εκδόσεις Το Ποντίκι, Αθήνα 1988, σ. 53.
[3] BArch, RH 34/263 Anlage zu Stadtkommandantur Athen Tgb. Nr. 730/44 geh., Truppenliste der in Athen anwesenden Einheiten, 10.4.1944. Για την ταυτοποίηση βλέπε: Αναστάσιος Παππάς, Ζωγράφου-Ιλίσια-Γουδί. Ένας ιστορικός περίπατος, έκδοση Δήμου Ζωγράφου, 2002, σ. 164, όπου και κάτοψη του στρατοπέδου το 1941.
[4] Βασιλείου, «Αποστολή» στο Μπίμπλις, σ. 53.
