Η Κλινική Βαγιανού ήταν μια ιδιωτική νευρολογική κλινική στο τετράγωνο των οδών Χαλκιδικής-Αναλήψεως και Θερμοπυλών στην Θεσσαλονίκη. Χτίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’30 από τον αρχιτέκτονα και νευρολόγο Ανδρέα Βαγιανό ο οποίος εγκατέστησε εκεί και την ιδιωτική του κατοικία. Την περίοδο της Κατοχής επιτάχθηκε από τις γερμανικές δυνάμεις και έγινε έδρα της Sicherheitsdienst (SD) Θεσσαλονίκης. Εκεί οδηγούνταν πολίτες, άνδρες και γυναίκες, που είχαν συλληφθεί έπειτα από πληροφορίες ή κατά τη διάρκεια μπλόκων σε όλη την πόλη και τα περίχωρα,. Στο συγκρότημα υπήρχαν ανακριτικά γραφεία και απομονωτήρια στο ειδικά διαμορφωμένο υπόγειο. Οι κρατούμενοι παραπέμπονταν συχνά σε άλλα σημεία για ανάκριση ή κράτηση, όπως τα κεντρικά της SD στην Οδό Βασιλίσσης Όλγας 117 ή τα γραφεία της Μυστικής Στρατιωτικής Αστυνομίας (οδός Ιταλίας 1, οδός Τσιμισκή 72) και στη συνέχεια στο στρατόπεδο Παύλος Μελάς ή απευθείας σε σημεία ομαδικών εκτελέσεων.[1]
Η Κλινική Βαγιανού έγινε ένα από τα κυριότερα σημεία κράτησης στην Θεσσαλονίκη και απέκτησε άσχημη φήμη ως άντρο της «Γκεστάπο». Σύμφωνα με αφιέρωμα της εφημερίδας Δημοκρατία (Μάρτιος 1946), «όταν κανείς έμπαινε στο απομονωτήριο, έμενε όρθιος επί δύο ή τρεις μέρες συνεχώς, γιατί οι Γερμανοί το γέμιζαν μέχρι του αδιαχώρητου, ώστε να μην μπορούν οι απομονωμένοι ούτε καν να μετακινηθούν, ραντιζόμενοι με βρωμόνερα που στάλαζαν από τον υπόνομο, που επίτηδες περνούσε από την τσιμεντένια οροφή. Στο διάστημα της απομόνωσης δεν έδιναν ούτε ψωμί, ούτε νερό και οι απομονωμένοι υποχρεώνονταν να εκτελούν επάνω τους τις σωματικές τους ανάγκες, ασφυκτιώντας μέσα σε μία ατμόσφαιρα απερίγραπτης δυσωδίας».[2] Ο Γεώργιος Μ. Βέλλος, κάτοικος Θεσσαλονίκης κατέθεσε τον Οκτώβριο του 1961 αίτηση αποζημίωσης για τον εγκλεισμό του την περίοδο της Κατοχής, στην οποία ανέφερε τα εξής: «Συνελήφθην την 4ην Ιουνίου 1944 και οδηγήθην εις τα εν Θες/κη κρατητήρια των βασανιστηρίων της κλινικής ‘Βαγιανού’, ένθα επί συνεχείς τριάκοντα ημέρας νυχθημερόν βασανιζόμενος διά παντοειδών μέσω απότοκος τούτων και απέληξεν η σωματική μου βλάβη (αναπηρία) συνεπαγόμενη μείωσιν της προς εργασίαν ικανότητός μου πλέον του ποσοστού του 60%».[3]
Μετά τον Πόλεμο συνέχισε να λειτουργεί ως νευρολογική κλινική και αργότερα ως Ωδείο. Σήμερα από το συγκρότημα σώζεται μόνο η διώροφη οικία του Ανδρέα Βαγιανού (Χαλκιδικής 50) η οποία έχει μετατραπεί σε πολυτελές κατάλυμα φιλοξενίας.
[1] Ραφαήλ Γκαϊδατζής, «Οι κραυγές από τα υπόγεια – Όταν μια κλινική της Θεσσαλονίκης μετατράπηκε σε άντρο φρικτών βασανιστηρίων», parallaxi, 29 Σεπτεμβρίου 2025, https://parallaximag.gr/thessaloniki-news/oi-krayges-apo-ta-ypogeia-otan-mia-kliniki-tis-thessalonikis-metatrapike-se-antro-frikton-vasanistirion (τελευταία είσοδος: 4/3/2026).
[2] εφημ. Δημοκρατία, 22.3.1945.
[3] Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης, Αίτησις Γεωργίου Μιλτ. Βέλλου, 25.10.1961, GRGSA-IAM_JUS001.S02.SS01.15_001587_IT000208_00007
