Το κτίριο των παλιών Καπναποθηκών Παπαπέτρου στο Αγρίνιο, βρίσκεται στη συμβολή των οδών Λ. Μαβίλη και Κ. Παλαμά απέναντι από το κτίσμα του παλαιού Σιδηροδρομικού Σταθμού. Κατασκευάστηκε το 1923 από τους καπνέμπορους αδελφούς Ιωάννη, Χρήστο και Αναστάσιο Παπαπέτρου για να λειτουργήσει ως καπναποθήκη. Πρόκειται για ένα τετραώροφο κτίριο επιβλητικών διαστάσεων μήκους 67 και πλάτους 37 μέτρων. Το εμβαδόν του κτιρίου είναι 7.444,34 τετραγωνικά μέτρα και ο περιβάλλον χώρος 2.648,65 τετραγωνικά μέτρα. Τη δεκαετία του ’30 υπολογίζεται πως εργάζονταν στις καπναποθήκες πάνω από 2.000 εργάτριες και εργάτες, κυρίως προσφυγικής καταγωγής.
Στη διάρκεια της Κατοχής, οι αποθήκες Παπαπέτρου χρησιμοποιήθηκαν σαν χώροι στρατωνισμού των ιταλικών στρατευμάτων, καθώς και σαν χώροι φυλάκισης και ανάκρισης των «υπόπτων» για συμμετοχή στην Αντίσταση. Εκεί κρατήθηκαν επίσης για σύντομο διάστημα τον Μάρτιο του 1944, συνολικά 524 εβραίοι της Πρέβεζας και της Άρτας που είχαν συλληφθεί στις πόλεις τους και θα οδηγούνταν στη συνέχεια στην Αθήνα και από εκεί στα γερμανικά στρατόπεδα.[1] Οι καπναποθήκες συνδέονταν με τον βασικό χώρο εγκλεισμού του Αγρινίου, τις Φυλακές Αγίας Τριάδας, ως χώρος «διαλογής» όσων θα μεταφέρονταν αργότερα στις φυλακές, αρκετά προκειμένου για να εκτελεστούν. Στις 11 Απριλίου 1944, σε αποτέλεσμα ενός μεγάλου γερμανικού μπλόκου σε αντίποινα για σιδηροδρομικό σαμποτάζ στη Σταμνά, σχεδόν 3.000 άτομα μεταφέρθηκαν στις φυλακές. Στη διαλογή που ακολούθησε, οι ύποπτοι μεταφέρθηκαν στις φυλακές της Αγίας Τριάδας και περίπου 70-75 από αυτούς εκτελέστηκαν στις 14 Απριλίου 1944.[2]
Το 1946 οι καπναποθήκες επαναλειτουργούν για δύο χρόνια με περιορισμένης κλίμακας παραγωγή και την δεκαετία του ‘50 μετατράπηκαν σε σχολή χωροφυλακής. Κατά τις δεκαετίες ’60 και ’70 ένα μέρος του εξωτερικού χώρου πουλήθηκε (εκείνο στο οποίο υπήρχαν τα μικρά σπίτια) και οι καπναποθήκες παραχωρήθηκαν με ενοίκιο ως αποθήκη του συνεταιρισμού ελαιών της Αγροτικής Τράπεζας, αποθήκη των καπναποθηκών Ιωαννίδη, των Αφων Ηλιού και των Αφων Παναγόπουλου μέχρι την οριστική εγκατάλειψη του χώρου τη δεκαετία του ’80. Πρόκειται για ένα από τα ελάχιστα κτίσματα πρώην φυλακών ή στρατοπέδων των οποίων επίκειται η μουσειακή ανάδειξη. Το 1992 με απόφαση του υπουργού ΠΕΧΩΔΕ και με απόφαση του υπουργού Πολιτισμού χαρακτηρίστηκαν διατηρητέο μνημείο που χρήζει ειδικής κρατικής προστασίας (ΦΕΚ 546/Δ΄/2.6.1992). Το 2002 αγοράστηκαν από το Υπουργείο Πολιτισμού (ΥΠΠΟ/ΑΠΑΛ/Φ.60/56961/1174/22.10.2001) με την οποία πραγματοποιήθηκε απευθείας εξαγορά του για αρχαιολογικούς – μουσειακούς λόγους, και συγκεκριμένα για την ίδρυση Αρχαιολογικού Μουσείου.[3] Το 2016, το Δημοτικό Συμβούλιο Αγρινίου ενέκρινε τη «Στρατηγική Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης του Δήμου Αγρινίου», η οποία στην συνέχεια (2017) εγκρίθηκε από την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας. Στη «Στρατηγική Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης του Δήμου Αγρινίου» συμπεριλαμβάνεται η πράξη 1.8: «Αξιοποίηση και ενεργειακή Αναβάθμιση Δημοτικών κτιρίων» που μεταξύ των άλλων δημοτικών κτιρίων περιλαμβάνει και την Αποκατάσταση και ανάδειξη του διατηρητέου κτηρίου των παλαιών Καπναποθηκών Παπαπέτρου για δημιουργία Διαχρονικού Μουσείου. Το σκεπτικό της απόφασης υπογραμμίζει πως «το εν λόγω κτήριο, άμεσα συνδεδεμένο με την οικονομική ζωή της πόλης του Αγρινίου είναι σημαντικό για τη μελέτη της ιστορίας της αρχιτεκτονικής, δεδομένου ότι αποτελεί μια ενδιαφέρουσα περίπτωση επίδρασης ξένων ρευμάτων της αρχιτεκτονικής, στον ελληνικό χώρο σε κτίρια που κατασκευάστηκαν από Έλληνες επιχειρηματίες», ωστόσο απουσιάζουν αναφορές στη λειτουργία του ως φυλακής την περίοδο του Πολέμου.[4] Οι φυλακές συγκεντρώνουν σήμερα το ενδιαφέρον της τοπικής κοινωνίας μέσα από ιστορικούς περιπάτους και άλλες δράσεις που αναδεικνύουν τη σημασία του.
[1] Yitzchak Kerem, «Οι εβραίοι του Αγρινίου στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο», στο: Κωνσταντίνα Μπάδα, Θανάσης Δ. Σφήκας (επιμ.), Κατοχή-Αντίσταση-Εμφύλιος. Η Αιτωλοακαρνανία στη δεκαετία 1940-1950, Παρασκήνιο, Αθήνα 2010, σ. 79-88, εδώ: σ. 85.
[2] «Καπναποθήκες Παπαπέτρου», 1/6/2018, https://drw.gr/kapnapothikes-papapetrou/ (τελευταία είσοδος: 15/9/2025).
[3] Γίτσα Πανταζή Ναστούλη, «Καπναποθήκες Παπαπέτρου», Ψηφιακό Μουσείο Καπνού Αγρινίου, https://agriniotobaccomuseum.gr/kapnapothikes-papapetrou-sto-agrinio/?cn-reloaded=1 (τελευταία είσοδος: 15/9/2025).
[4] Αρχείο Δήμου Αγρινίου, Απόφαση υπ’ αριθμόν 242/26-09-2016.
